banner23

banner31

banner24

banner25

04.04.2021, 17:50

Askerî Paradigmaları Değiştiren Savaş: II. Karabağ Savaşı

Dünkü zalim avcılar bugünlerde av oldu,

Türk’ün yurdu Karabağ, artık azat oldu…

Yetkin teknolojilerimizin, tarihî başarılara dönüştüğü günler içerisindeyiz. İHA, SİHA ve diğer stratejik teknolojileriyle Türkiye; terör saldırılarından arındı, terör örgütünün “komşusu” ilan edilmesinin önüne geçti, Libya’nın bir savaş suçlusu tarafından silah zoruyla yönetilmesine izin vermedi, Azerbaycan’ın Karabağ’ı işgalden kurtarmasına kıymetli katkılar sundu.

İkinci Karabağ Savaşı ve Türk SİHA’ları

Türk SİHA’larının Suriye ve Libya’da gösterdiği başarı, II. Karabağ Savaşı’nın başlarında Ermenistan için derinliği tam olarak kestirilemeyen bir “tehdit” olarak görüldü. Ne Ermenistan ne de diğer ülkeler, İHA’ların sonuç değiştirme kapasitesini başlangıçta bu denli anlamış değildi.  II. Karabağ Savaşı’nda Azerbaycan, Türkiye’nin “muhtemel danışman desteği” ile İHA’ları etkin bir biçimde kullandı. Burada oluşan etki, artık savaş meydanlarının eskisi gibi olmayacağını tüm dünyaya göstermiş oldu.

Ermenistan’ın İHA kabiliyetleri oldukça kısıtlıydı. Net bir bilgiye erişmek mümkün olmasa da Ermenistan’ın yerli Baze, Krunk 25-1 ve Krunk 25-2 ve Rusya menşeli Ptero-5E’ye sahip olduğu düşünülmektedir. Öte yandan istihbarat, keşif ve gözetim özellikli bu küçük İHA’ları, Bayraktar TB2 SİHA’larla kıyaslamak mümkün değildir.

Türk F-16’ları caydırıcı bir unsur olarak Azerbaycan’ın yanında yer aldı. Ermenistan ise daha sonra Başbakan Nikol Paşinyan’ın itiraf edeceği üzere Rusya’dan füzesiz olarak satın aldığı Su-30 savaş uçaklarını, Azerbaycan karşısında kullanmayı dahi deneyemedi.

Ermenistan’ın Rusya’dan 42 milyon dolar karşılığında satın aldığı elektronik harp sisteminin, hedeflenenin aksine “hava sahasını” koruyamadığı yine bizzat Paşinyan tarafından itiraf edildi. Elektronik harp karşısındaki dayanıklılığın İHA ve SİHA’ların başarılı olmasını sağlayan unsurlardan biri olması doğrultusunda Ermenistan’ın başarısızlığı savaşın seyri bakımından önemliydi. 

Ermenistan hava savunmasının önemli bir kısmını oluşturduğu belirtilen 2K11 Krug, 9K33 Osa, 2K12 Kub ve 9K35 Strela-10 gibi eski Sovyet sistemleri, kıyasla küçük uçakları tespit edebilse de Türk SİHA’larını durduramadı. İkinci Karabağ Savaşı öncesinde Ermeniler tarafından “sınırların” korunmasının ana unsurlarından biri olarak değerlendirilen S-300 füze sistemleri ise hızlı hareket eden unsurları tespit etmek, tanımlamak ve izlemek üzere geliştirilen sensörlere sahipti. Hareketli hedef göstergeleri (moving-target indicator) küçük ve yavaş İHA’ları göz ardı etmekteydi.

Hava savunma sistemleri tarafından durdurulamayan İHA’lar, bizzat bu sistemlerin sonunu hazırladı. Yalnızca S-300’ler özelinde incelendiğinde dahi durum Ermenistan için oldukça büyük bir yıkımı ifade ediyor. Nitekim açık kaynaklara yansıyan bilgilere göre, Ermenistan'a ait 7 adet S-300 hava savunma sistemini imha eden Azerbaycan ordusu, 1 adet S-300 radarı ve 2 adet S-300 algılama istasyonunu da kullanılamaz hale getirdi.

Kasım 2018 gibi erken bir tarihte Pantsir S1 hava savunma sisteminin, düşük hızlı ve küçük boyutlu hedefleri tespit edemediğine yönelik değerlendirmeler kamuoyunda yer alsa da Rusya, silah ihracatı için oldukça büyük bir önem arz eden bu sistemlerin itibarının korunmasına gayret gösterdi.

2018 yılında kamuoyuna yansıyan bilgilere göre bir Rus silah fuarında yayınlanan bir posterde, içerisinde Heron (İsrail), RQ-21A Blackjack (ABD) ve Türk yapımı bir İHA’nın da yer aldığı çeşitli unsurların Suriye’de Pantsir’ler tarafından imha edildiği iddia edildi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise savaş uçakları ile desteklenen S-400 ve Pantsir hava savunma sistemlerinin Rusya Hava Uzay Kuvvetleri’nin Suriye hava sahasındaki üstünlüğünü garanti ettiğini açıklamıştı.

Moskova yönetimine bağlı Russia Beyond’da Ocak 2018’de yayınlanan bir yazıda, Suriye’deki Hmeymim Hava Üssü’ne saldırıda bulunan 13 İHA’dan 3’ünün Pantsir S1 hava savunma sistemi tarafından düşürüldüğü belirtilirken bir savaş uçağını kolaylıkla parçalayabilen bu sistemin İHA’lara neler yapabileceğinin “hayal edilmesi” istenmişti.

Türkiye’nin İdlib operasyonunu değerlendiren NATO Müşterek Hava Gücü Mükemmeliyet Merkezi’ne (JAPCC) göre de Pantsir S1 hava savunma sistemleri, İHA’lar için ciddi bir tehdit arz eden ve hemen vurulması gereken hedeflerdi. Ancak JAPCC’ye göre, “Pantsir S-1'in aktif sistemi, yoğun elektronik harp önlemleri nedeniyle Bayraktar TB2 SİHA'dan ateşlenen küçük ve akıllı mühimmatı radar menzilinde olmasına rağmen tespit edemedi."

Kamuoyuna yansıyan görüntü ve değerlendirmelere göre Türk İHA’ları, farklı bölgelerde Pantsir S1 hava savunma sistemlerini imha etmeyi başarmıştı.İkinci Karabağ Savaşı’nda da Pantsir S1 hava savunma sistemleri Azerbaycan denetimi altındaki SİHA’larla imha edildi. Dolayısıyla İHA’lar karşısında etkili olduğu değerlendirilen Pantsir S1 hava savunma sistemi, bir savaş uçağını kolaylıkla parçalayabilecek olmasına rağmen tespit edemediği, kıyasla düşük maliyetli İHA’lar tarafından etkisiz hale getirildi. Kısaca avcılar av haline geldi.

Russia Beyond’da yer alan bir yazıya göre atış hızı dakikada 5.000 olan Pantsir S1’leri namluları her 8.000 atışta değiştirilmelidir. Dolayısıyla envantere katılmasının yanı sıra bu sistemin kullanımı da çeşitli maliyetler içermektedir.

Türk SİHA’larının Suriye, Libya ve Karabağ’da onlarca hava savunma sistemi ve bileşenini yok ettiği kamuoyuna yansıdı. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’e göre, İkinci Karabağ Savaşı’nda değeri 1 milyar doların üzerinde olan Ermeni mühimmatı Türk SİHA’larıyla imha edildi. 44 günlük savaşta Ermenistan’ın imha edilen ve ele geçirilen silahların tutarının 4,8 milyar doları bulduğu değerlendiriliyor.

Kıymetli insan gücüne yönelik riskler minimum düzeyde tutulurken kara birlikleri hava saldırılarından ve karadaki askeri hedeflerin olası saldırılarından korundu. Maliyet etkin operasyonlarla düşman unsurlar yer yer “savaşamaz” hale getirildi.

İHA, SİHA’ların farklı hava savunma sistemlerini yok etmekte gösterdiği tekrarlanan başarı, hava savunma sistemlerinin modern tehditler karşısındaki etkinliğinin sorgulanmasına neden oldu. Üretici ülkelerinin ekonomik ve diplomatik bir güç kaynağı olarak değerlendirdiği, uzun bir sürecin sonunda elde edilen, milyonlarca dolar değerindeki hava savunma sistemlerinin; düşük maliyetli, riske edilebilir sistemlerce etkisiz hale getirilmesi ise bu sorgulamanın önemini artırmıştır.

Uzun bir süredir insansız sistemlerin; kara, deniz ve havada askeri paradigmaları değiştireceği öngörülüyordu. Mevcut askeri paradigmaların İHA, SİHA’lar aracılığıyla tartışmaya mahal bırakmayacak şekilde sarsıldığı 2. Karabağ Savaşı ise beklenen paradigma değişiminin ilk açık örneği olarak nitelenebilir. Bu yönüyle, askeri bakımdan da tarihîdir.  

Muhtemelen, literatürde konvansiyonel askerî sistemlerin ve harekât anlayışının sarsılması bağlamında değerlendirilecek olan II. Karabağ Savaşı, Azerbaycan Türkleri ve Türk Dünyası için ayrı bir manevi öneme sahip.

Azerbaycan Türklerinin; yaşlı çocuk demeden türlü işkencelere uğrayarak katledildiği, evlerinden göç etmek durumunda bırakıldığı Dağlık Karabağ; yıllarca Türk Dünyasının kalbindeki en derin yaralardan biri oldu. Azerbaycan topraklarının %20’si Ermenistan işgali altındaydı. 27 Eylül 2020’de başlayan II. Karabağ Savaşı’nda bu hukuk dışı işgal durduruldu.

Türk SİHA’ları başta olmak üzere yetkin teknolojilerin oyun değiştirici gücüyle Azerbaycan, yaklaşık 30 yıllık hasretin ardından topraklarına kavuştu. Ermenistan ise milyonlarca dolar harcamasına rağmen işlevsiz kalan askerî araç ve sistemleriyle oyun dışında kaldı.

Azerbaycan, bayrağını Karabağ’a astı… Dünkü zalim avcılar bugünlerde av oldu, Türk’ün yurdu Karabağ, artık azat oldu...

14°
parçalı bulutlu