20.11.2020, 15:10

Savunma dahil yükselen sanayi elektroniğe; elektronik sanayi ise ona bağlı: PCB Üretiminde Dışa Bağımlılığın Anlamı

Bilgisayarlardan uçaklara, bireysel tüketime yönelik cihazlardan endüstriyel cihazlara kadar pek çok alanda kullanılan PCB (Printed Circuit Board-Baskılı Devre Kartı)’ler elektronik sanayisinin temel yapı taşıdır. PCB, küresel nitelikteki bir gereksinim iken PCB üretiminin yaklaşık %90’ı Asya’da gerçekleşmektedir. Dahası küresel PCB üretiminin yarıdan fazlası Çin menşelidir.   

Şekil 1: Küresel PCB Pazarı Toplam Gelir (Milyar Dolar)

Kaynak: Lucintel

İçerisinde bulunduğumuz çağda bireysel ve endüstriyel talepler farklılaşırken küresel düzeyde PCB’ye duyulan ihtiyaç ve nitekim PCB’den elde edilen gelirler sürekli biçimde artış göstermektedir. Bu kapsamda Lucintel’in verilerine göre 2014 yılında küresel PCB pazarından 60 milyar dolar gelir elde edilirken 2019 yılında bu değer 67 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Ayrıca Lucintel, Koronovirüs Salgını kaynaklı ekonomik durgunluğun bir uzantısı olarak küresel PCB pazarının 2020 yılında küçülmesini beklemekle birlikte 2025 yılına gelindiğinde pazarın 85 milyar dolarlık bir hacme yükselmesini öngörmektedir.  Dolayısıyla PCB pazarında oluşan gelişimin ilerleyen yıllarda çok daha yoğun biçimde gözlenmesi beklenmektedir.  

Elektroniğin temel yapı taşı olması sebebiyle PCB; bilişim, savunma, havacılık, elektronik ve otomotiv sektörleri başta olmak üzere pek çok sektörde kullanılmaktadır ve kullanılmak zorundadır. Dolayısıyla PCB talebini arttıran oldukça farklı unsurlardan söz etmek mümkün ancak son dönemde özellikle bireysel tüketim kaynaklı olarak gelişen iki eğilim PCB’nin geleceği açısından önem arz ediyor.

(1) Yeni otomobil anlayışı ve PCB: Bugün otomotiv sektörü yazılım ve elektroniğin yoğun biçimde kullanıldığı yeni bir araç anlayışına sahiptir.  Bu yeni anlayış, sektör için PCB’leri giderek daha önemli bir gereksinim haline getiriyor. Nitekim kilitlenme önleyici fren sistemi gibi güvenlik özellikleri, “araç beyni” olarak da anılan ECU sistemi (elektronik kontrol sistemi), GPS navigasyon sistemi ve multimedya ekranları gibi pek çok alanda PCB’ler kullanılıyor.  Ayrıca, bugünün araç anlayışı çerçevesinde PCB’lerin kullanıldığı unsurlar, şirketlerin rekabet avantajı elde edebilmesinin de temelini oluşturuyor. 

İlerleyen süreçte otonom ve elektrikli arabalardaki artış neticesinde PCB’lerin otomotiv sektöründeki kullanımının daha da yaygınlaşması beklenmektedir.  Bu noktada dizel ve benzinli araçların satışının kısıtlanması yada zorlaştırılmasına ilişkin düzenlemeler de bu eğilimi desteklemektedir. Ayrıca, iklim değişikliğine ilişkin endişeler doğrultusunda yasaklamaların öne çekilmesi de mümkündür. Örneğin 2017 yılında 2040 itibariyle dizel ve benzinli yeni araçların satışını yasaklamayı öngören İngiltere, Şubat 2020’de dizel, benzinli ve hibrit araçların satışını 2035 yılından itibaren yasaklamayı kararlaştırmıştır.  Ayrıca İngiltere Başbakanı Boris Johnson “mümkünse” yasağın 2035’den önce oluşabileceğini de belirtmiştir.  

(2) IoT ve PCB: Bugün, müstakilen ürün veya başka bir ürünün bileşeni olarak birçok nesne internet üzerinden birbirleriyle haberleşmektedir. Bu süreçte giderek daha fazla nesnenin geleneksel fonksiyonlarının ötesine geçerek internete bağlı hale gelmesi, PCB ihtiyacını arttıran temel bir unsurdur.  Ayrıca giderek hızlanan bu süreçte, nesnelerin daha taşınabilir, küçük, hafif olmasına ilişkin eğilim ortaya çıkmış ve bu da PCB’nin niteliklerinin farklılaşmasına neden olmuştur. Zira nesnelerin küçülebilmesi PCB’lerin küçülebilmesini ve daha nitelikli hale gelmesini gerektirmektedir. Giderek küçülen elektronik ürünler için tasarım ve üretim zorluklarının oluşması da doğal bir sonuçtur. Diğer yandan sürekli artan talep ise, üretimin daha hızlı biçimde gerçekleştirilmesine ilişkin bir zorunluluk doğurmaktadır.

PCB Dışa Bağımlılığı Stratejik Ürünleşme İştahımız İle Uyumsuz

PCB’ler Türk sanayisi için önemli bir ihtiyaç olsa da yerel PCB üretimi kısıtlı düzeydedir. Daha da önemlisi Türkiye’deki PCB üretimi tek katman, 2 katman, 4 katman ve 8 katman gibi karmaşıklık ve nitelik seviyesi kıyasla düşük PCB’lerde yoğunlaşmıştır. Savunma ve havacılık sektöründeki birkaç şirket yüksek katmanlı üretim gerçekleştirebiliyor olsa da bu üretim, şirketlerin kendi ihtiyaçlarının bir kısmını karşılayabilmelerine yöneliktir. Bu sebeple Türkiye 16 katman, 18 katman, 24 katman, 30 katman gibi yüksek nitelikli PCB ihtiyacını ithalat yoluyla karşılamaya devam etmektedir. Bu durum üç temel yapı üzerinden ülkemizin çıkarları ile uyumsuzluk arz etmektedir:  

 (1) PCB üretiminin gerçekleştirilebilmesi PCB üreticilerine “gerber file” olarak isimlendirilen bilgi dosyalarının yollanmasını gerektirmektedir. Dolayısıyla yerli ürünlerimize ilişkin bilgilerin çözümlenebilmesine imkan tanıyabilecek bilgi dosyaları yurtdışına çıkmaktadır. Öte yandan, dışarıya gönderim mecburiyeti üretim süresini de uzamaktadır. Küresel eğilimlerin PCB talebini arttırır biçimde olması ise arz kıtlığı ile karşı karşıya kalınmasına ve nitekim sürenin daha da uzamasına neden olabilir.

(2) PCB’lerin ithal edilebilmesi bu teknolojiyi elinde bulunduran üreticilerin ülkelerinden alınacak çeşitli izinlere de tabidir. Söz konusu izinlerin elde edilebilmesinin, yalnızca yasal prosedürlere bağlı olmadığı da ortadadır. Teknolojinin kritikliği ile orantılı olarak siyasi, askeri ve diplomatik kararlar ülke yönetimlerinin bu izinleri geciktirmesine ve dahası engellemesine neden olabilmektedir. Bu durumun yarattığı risk ise savunma ve havacılık sektörü için çok daha yüksektir. Savunma ve havacılık sektörü yüksek nitelikli PCB’lere ihtiyaç duymakta ve bu PCB’leri; roketler, füzeler ve elektronik harp sistemleri gibi oldukça kritik alanlarda kullanmaktadır. Güvenilir partnerlerle çalışmak her şirketin arzulayacağı bir durum olsa da savunma ve havacılık sektörünün ihtiva ettiği önem, bunu bir zorunluluk haline getirmektedir. Zira PCB üretiminde ortaya çıkabilecek sorun; ekonomik kayıpların ötesinde, ülkemizin öncelikli menfaatleri üzerinde de olumsuz sonuçlar doğurabilir. Bu bağlamda, olası bir kısıtlama yada ambargo durumunda savunma ve havacılık sektöründeki bir şirketin kısa vadede PCB ihtiyacını karşılayabileceği güvenilir bir partner bulması kolay değildir. Alternatif bir şirket bulunsa dahi bu şirketin güvenilirliğinden emin olunabilmesi için ilave kaynak yani; zaman, işgücü ve para ayrılması gerekmektedir.  

(3) Küresel eğilimler, ülkemizde üretim imkanı bulunmayan nitelikli PCB’lere olan ihtiyacı arttırmıştır. Bu ihtiyaca karşın her türlü elektronik üretimi için PCB’lerin elzem olması, daha üretime başlamadan ekonomik kaynaklarımızı dışarıya aktarmayı mecbur kılmaktadır. Böylesi bir dışa bağımlılık hali önümüzdeki yıllar için çok daha ciddi ve önemli “sürdürülebilirlik” sorununa işarete etmektedir.

PCB Dışa Bağımlılığı Türkiye’ye Özgü Bir Sorun Değil

PCB dışa bağımlılığı ile ulusal güvenlik arasındaki uyumsuzluk ABD’li makamlar tarafından da kabul gören bir sorundur. Pentagon tarafından 2018 yılında yayınlanan bir rapora göre, 2000 yılından 2015 yılına gelindiğinde ABD’nin küresel PCB üretiminden aldığı pay %70 oranında azalmıştır. Bu kapsamda Pentagon’a göre, gelişmiş PCB üretiminin yurt dışına taşınması tasarım bilgilerinin yayılmasına neden olabilmektedir. Dahası pek çok üretim tesisi Pentagon’un gereksinimlerini karşılayamamaktadır. Ayrıca Pentagon’a göre ABD, son tekniği sürdürmekte başarısız olmakta ve gelişmiş bazı ürünleri üretememektedir. 

IPC’nin (elektronik sektöründeki 5.800’den fazla şirketin üye olduğu ticari amaçlı bir dernektir) başkanı John Mitchell PCB üretiminin yeniden ABD’ye döndürülmesinin elektronik sektöründeki şirketlerin ve Pentagon’un maliyetlerini arttıracağını kabul etmiştir. Bununla birlikte Mitchell “Maliyet artışını mı yoksa kriz zamanlarında elektronik üretme yeteneğine sahip olmayı mı tercih edersiniz?” ifadesiyle bu maliyet artışının kıyasla önemsiz olduğunu vurgulamıştır.   

Hem ABD Temsilciler Meclisinin ve hem de Senatosunun onayladığı 2021 yılı Ulusal Savunma Yetki Yasası (NDAA) tasarılarında ABD Savunma Bakanlığı yüklenicilerinin ABD veya müttefikleri tarafından üretilen PCB’leri, giderek artacak biçimde kullanmaları öngörülmüştür.  Bu kapsamda Senatonun tasarısı açık biçimde Çin, İran, Kuzey Kore ve Rusya'dan PCB teminini yasaklamaktadır. Dolayısıyla küresel PCB pazarının genel yapısı ve PCB’nin stratejik niteliği PCB’lere yönelik düzenleme oluşturmayı ABD’nin açık bir ihtiyacı haline getirmiştir.

Yasalaşma süreci sona ermemiş olsa da söz konusu tasarılar ABD’li siyasetçilerin PCB’nin stratejik konumunun farkında olduklarının net bir göstergesidir. Temsilciler Meclisi ve Senato NDAA üzerinde bir uzlaşmaya varmaya çalışırken, şirket temsilcileri olası maliyet artışlarından endişe etmekte, siyasiler ise özellikle Çin kaynaklı ulusal güvenlik tehditlerine yoğunlaşmaktadır. 

PCB dışa bağımlılığı özelinde gelişen koşullar bakımdan Türkiye de en az ABD kadar risk altındadır. PCB’ler farklı sektörlerin temel bir ihtiyacı olmakla birlikte savunma ve havacılık sektörünün ehemmiyeti, sektörün isterlerini karşılayabilecek PCB üreticilerinin oldukça sınırlı olmasına neden olmaktadır. Bu durum ise dışa bağımlılık sorununu daha da derinleştirmektedir.

Türkiye’de PCB Tesisi Kurmak

IPC’nin verilerine göre, küresel PCB pazarının %65’i Çin’in elindedir.  Düşük katmanlı PCB’lerde Çin’in fiyat seviyesinin yakalanılabilmesi pek mümkün görülmemektedir. Diğer yandan küresel düzeyde nitelikli PCB’ye duyulan talep artarken söz konusu PCB’lerin üretilebilmesi farklı bir tasarım ve üretim sürecinin oluşmasına sebep olmaktadır. Bu doğrultuda Çin’in fiyat üstünlüğü sahibi olduğu düşük katmanlı PCB üretimi yerine nitelikli PCB’lere odaklanılmalıdır. Aynı zamanda bu yaklaşım, savunma gibi stratejik alanlardaki riskin bertaraf edilebilmesine de imkan tanıyacaktır.

Açılacak tesis/tesisler nitelikli PCB ihtiyacının yerel imkanlarla karşılanabilmesine katkı sağlayacaktır. Dahası, nitelikli PCB’ler ile tasarım ve üretim sürecinin farklılaşması geleneksel teknoloji aşamasında kurulan statükonun aşılarak ülkemizin bu alandaki bağımlılığının kırılmasına da imkan tanıyacaktır.

açık