ABD, Afrika genelinde terörle mücadele kapasitesini artırmak ve güvenlik iş birliklerini modernize etmek amacıyla Fas’ta bölgesel bir insansız hava aracı (İHA) eğitim merkezi kuracağını açıkladı. ABD Avrupa ve Afrika Ordusu Komutanı Orgeneral Christopher Donahue tarafından Mart 2026’da Roma’da düzenlenen 13. Afrika Kara Kuvvetleri Zirvesi’nde duyurulan girişim, teknoloji odaklı savunma iş birliğine geçişin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Toplam 47 ülkeden 300 katılımcının yer aldığı zirvede açıklanan projede, Fas’ın stratejik konumu ve ABD ile uzun süredir devam eden müttefiklik ilişkisi nedeniyle ev sahibi olarak seçildiği belirtildi. Kurulacak merkezin, Afrika genelinden İHA operatörlerinin eğitileceği sürdürülebilir bir merkez haline gelmesi hedefleniyor.
Projenin ilk aşaması, 20 Nisan-8 Mayıs tarihleri arasında Fas’ın farklı şehirlerinde gerçekleştirilen African Lion 2026 tatbikatı kapsamında başlatıldı. Pilot uygulama çerçevesinde 16 katılımcı, merkezin operasyonel ve yönetim yapısını test ediyor. Eğitim modülleri, insansız hava sistemlerinin askeri planlamaya entegrasyonu ve farklı platformlarda uygulamalı uçuş eğitimlerini kapsıyor.
Merkezin, Afrika ülkeleri arasında ortak öğrenme ve istihbarat paylaşımını teşvik etmesi planlanıyor. Tatbikata 19 Afrika ülkesinden 10 binden fazla personel katılırken, 40’tan fazla savunma şirketi de gelişmiş teknolojilerini sahada test etme imkânı buluyor. Yetkililer, bu sayede yenilikçi teknolojiler ile sahadaki ihtiyaçlar arasındaki farkın azaltılmasının amaçlandığını belirtiyor.
Fas’ın seçilmesinde, ülkenin gelişen havacılık ve savunma sanayii de etkili oldu. 2024 yılında Faslı Aerodrive Engineering Services şirketi tarafından geliştirilen Atlas ISTAR adlı yerli askeri İHA’nın ilk uçuşunun gerçekleştirilmesi, ülkenin bu alandaki kapasitesini ortaya koydu.
ABD’nin bu girişimi, doğrudan askeri müdahaleler yerine yerel kapasiteyi artırmaya yönelik bir strateji değişimini de yansıtıyor. Kurulacak merkez ile eğitim ve veri paylaşım standartlarının geliştirilmesi, Afrika ülkelerinin kendi güvenliklerini daha bağımsız şekilde sağlamalarına katkı sunmayı amaçlıyor.
Pilot uygulamanın ardından merkezin çok uluslu veri koordinasyonu kabiliyeti değerlendirilecek. Bu sürecin başarılı olması halinde, eğitim programına sensör füzyonu ve elektronik harp gibi ileri düzey modüllerin eklenmesi planlanıyor. Ayrıca ABD’li yetkililer, benzer merkezlerin Afrika’nın diğer bölgelerinde de kurulmasını hedefliyor.
Girişim, ABD’nin Afrika stratejisinin köklü bir dönüşüm geçirdiği bir döneme denk geliyor. Son yıllarda Sahel bölgesindeki bazı askeri üslerini yitiren Washington, kalıcı tesis yerine ortaklık ve kapasite geliştirme modeline yöneliyor. Bu yaklaşım, doğrudan çatışma rollerinden uzaklaşarak Afrika ülkelerine kendi güvenliklerini yönetmeleri için teknik araç ve eğitim sağlamayı ön plana çıkarıyor.
Öte yandan Fas, İsrail ile de savunma ilişkilerini derinleştiriyor. Ocak 2026’da Tel Aviv’de toplanan Ortak Askeri Komite’nin üçüncü oturumunda iki ülke 2026 yılı ortak askeri çalışma planını imzaladı. İsrailli yetkililer, Fas’ı Kudüs’ün Afrika kıtasındaki en kritik güvenlik ortağı olarak nitelendiriyor.
Uzmanlar, bu gelişmelerin bütününün Fas’ı Kuzey Afrika’nın savunma ve teknoloji merkezi konumuna taşıdığını, Cezayir’in Rus platform odaklı ve geleneksel güç dengesi anlayışıyla keskin bir kontrast oluşturduğunu vurguluyor.
Benslimane: Kuzey Afrika’nın Savunma Üssü
Kasablanca’nın yaklaşık 50 kilometre güneydoğusunda, Fas Kraliyet Hava Kuvvetleri’nin lojistik destek üssüne komşu konumdaki Benslimane, kısa sürede Kuzey Afrika’nın en yoğun savunma sanayii yatırımlarını barındıran bölge haline geldi. Birbirini tamamlayan bu yatırımlar, Benslimane’yi yalnızca bir üretim merkezi değil; test, bakım, eğitim ve ihracat kapasitesini tek çatı altında toplayan bütünleşik bir savunma ekosistemi olarak konumlandırıyor.
Bu dönüşümün ilk somut adımı İsrail cephesinden geldi. İsrail Havacılık Sanayii’nin (IAI) yüzde 50 iştiraki olan BlueBird Aero Systems, Nisan 2024’te Benslimane’de inşaatına başlanan SpyX gezici mühimmat üretim tesisini Kasım 2025’te faaliyete geçirdi. Kuzey Afrika ve İsrail dışındaki Orta Doğu’da bir ilk olan bu tesis, hafif, portatif ve elektrik motorlu olan SpyX sistemlerini üretiyor. 50 kilometre operasyonel yarıçapı, saatte 250 kilometreyi aşan dalış hızı, 2,5 kilogram savaş başlığı ve elektro-optik/kızılötesi arayıcılarla donatılı bu sistemler beşinci nesil gezici mühimmat olarak tanımlanıyor. Dijon Üniversitesi’nden uluslararası ilişkiler uzmanı Profesör Abdelrahman Mekaoui, söz konusu silahın yapay zeka algoritmaları ve gelişmiş radar sayesinde hareket halindeki zırhlı hedeflere bile yüksek isabetle saldırabildiğini vurguladı. Teknoloji transferi modeli çerçevesinde Faslı mühendisler, üretimin başlamasından aylar önce BlueBird’ün İsrail’deki tesislerinde montaj, entegrasyon ve bakım süreçleri konusunda özel eğitim aldı. Yetkililer bu adımı salt bir silah alımı değil, Fas’ın yerli mühendislik ekosistemi ve tedarik zinciri dayanıklılığı inşa etme stratejisinin temel taşı olarak nitelendiriyor.
Lockheed Martin ise Benslimane’ye bir farklı eksen üzerinden dahil oluyor. Amerikalı savunma devi, Belçikalı MRO (bakım, onarım ve revizyon) uzmanı Sabena Engineering ile ortaklaşarak kurduğu Maintenance Aero Maroc (MAM) çatısı altında 15 Ekim 2025’te Benslimane Havalimanı’nda temel atma törenini gerçekleştirdi. 80.000 metrekarelik arazi üzerine kurulacak 8.000 metrekarelik ilk hangar, F-16 ve C-130 Herkül uçaklarına yönelik ağır bakım ve modernizasyon operasyonlarına tahsis edilecek. Fas, 2019’da 25 adet F-16 Block 72 Viper’in alımı için Lockheed Martin ile anlaşma imzalamış; 2025 yılı itibarıyla da ABD Dışişleri Bakanlığı, Fas’a 50 milyon doları aşan değerde F-16 üretim teknolojisi transferi yapılmasına onay vermişti. Lockheed Martin Uluslararası İşletmeler Başkan Yardımcısı Ray Piselli, “Bu iş birliği yalnızca kapasite oluşturmaktan ibaret değil; Fas’ta nitelikli istihdamı ve sanayii büyütüyor, ortaklığımızı güçlendiriyor” dedi. Tesisin 2026 sonunda faaliyete geçmesi bekleniyor.
Fransız drone üreticisi Delair de bu coğrafyada tutunmak için adım attı. Toulouse merkezli şirket, Delair Africa adıyla Rabat’ta bir bölge ofisi kurarak Batı Afrika’daki operasyonlarını Fas üzerinden koordine etmeye başladı. Şirket; Nijer, Fildişi Sahili, Nijerya, Çad ve Moritanya gibi ülkelere 2019’dan bu yana drone teslim ediyor. Ayrıca Avrupa menşeli Tekever ile Faslı Droneway arasındaki ortaklık da 2024 Marakeş Hava Fuarı’nda kamuoyuyla paylaşıldı. Tekever bu yapı aracılığıyla Fas’ta satış sonrası ofis ve test platformu kurma taahhüdünde bulundu.
