ABD ve İsrail‘in İran‘a yönelik hava harekâtında kullandığı binlerce mühimmatta yer alan tungsten metali, küresel bir arz kriziyle karşı karşıya. Çin‘in ihracat kısıtlamaları ve artan savaş talebiyle birlikte tungsten fiyatları 90 yılın en yüksek seviyesine ulaştı.
Reuters’ın haberine göre ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hava harekâtında kullandığı binlerce mühimmatın büyük bölümü, füzelerin zırhlı araçlara ve yeraltı sığınaklarına nüfuz etmesini sağlayan son derece sert bir metal olan tungsten içeriyor. Mühimmatlarda kullanılan tungsten, patlama anında tamamen tüketiliyor ve geri kazanılması mümkün olmuyor.
Beşinci yılına giren Ukrayna savaşının üzerine gelen İran çatışması, yalnızca füze stoklarını değil bu silahları ölümcül kılan metallerin rezervlerini de hızla eritiyor. Piyasa, Çin’in Şubat 2025’te ABD tarifelerine karşılık olarak ihracat kısıtlamalarını sıkılaştırmasından önce de baskı altındaydı. Şimdi ise kriz boyutlarına ulaştı.
Tungsten fiyatları o tarihten bu yana dik bir yükseliş kaydetti. Tungsten metali üretiminde kullanılan bir ara ürün olan amonyum paratungstatın Rotterdam piyasasındaki fiyatı, Şangay Metaller Piyasası’nın verilerine göre bir yıl önce 400 doların altındayken 2.200 doların üzerine çıktı. Project Blue danışmanlık şirketinin ABD Jeoloji Araştırmaları verilerine dayanarak açıkladığına göre tungsten ürünleri şu anda en az 90 yılın en yüksek seviyesinde işlem görüyor. Bu performansıyla tungsten, son aylarda bakır, altın ve petrolü geride bırakarak en güçlü seyreden emtialar arasına girdi.
ABD Jeoloji Araştırmaları’na göre küresel madencilik üretiminin yaklaşık yüzde 80’ini gerçekleştiren Çin, nadir toprak elementleri sektöründe uyguladığı stratejiyi tungsten alanında da hayata geçiriyor. Tungsten danışmanlık şirketi Wolfram Advisory’nin kurucusu William Parry-Jones’a göre yeni kısıtlamaların hayata geçirilmesinin ardından tungsten ihracatı yaklaşık yüzde 40 düştü. Öte yandan Project Blue’nun tahminlerine göre Çin’in madencilik üretimi, hükümet kotalarının düşürülmesi ve küçük madencilere yönelik çevre denetimleri nedeniyle 2025’te yıllık bazda yüzde 10 azalarak 61.000 tona geriledi. Çin’in iç piyasasının da giderek daha fazla tungsten emmesi, ihracat kısıtlamalarından bağımsız olarak arz açığını derinleştiriyor.
Batı kaynaklı arzda iyileşme yaşanıyor ancak bu düşük bir tabandan gerçekleşiyor. Project Blue’nun tahminlerine göre Çin dışı üretim geçen yıl yüzde 20 artışla 19.000 tona yükseldi. Bu artışın büyük bölümü, Çin dışı tungsten tedarik zincirinde kritik bir halka olarak öne çıkmaya başlayan Kazakistan’daki Boguty madeninin devreye girmesinden kaynaklandı. ABD’li madencilik yatırım şirketi Cove Capital, Kasım ayında ABD İhracat-İthalat Bankası’nın 900 milyon dolarlık desteğiyle Kazakistan’daki bir diğer büyük tungsten yatağının geliştirilmesine öncülük etmek için anlaşma imzaladı.
Pentagon ise ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları başlatmasından bir gün önce tungsten dahil 13 kritik mineral için sektör ortaklarından yeni tedarik arayışına girdi. Federal fonlar, Nevada’daki Pilot Mountain yatağına yönelik araştırmaları finanse etmek için Guardian Metal Resources’a ve geliştirilmiş geri dönüşüm kapasitesi için Amermin’e aktarıldı. Ancak sorun şu ki bu genişleyen portföyün temel bileşenleri metal üretimine geçmekten yıllar uzakta.
Sivil Sektörle Rekabet
Bu tablo, mevcut arzı paylaşmak için savunma ve sivil sektörler arasında kızışan bir rekabete zemin hazırlıyor. Project Blue’ya göre savunma sektörü geçen yıl küresel tungsten tüketiminin yaklaşık yüzde 10’unu oluşturdu. Batılı ülkeler, özellikle ABD, Ukrayna savaşının ve şimdi Körfez’deki yoğun füze kullanımının tükettiği mühimmat stoklarını yenilemeye çalıştıkça bu oran artacak. Askeri alıcıların her zaman sivil alıcıları fiyat konusunda geçebilme gücü, yarı iletkenler, baskılı devre kartları ve güneş panellerinde tungsten kullanan yüksek teknoloji üreticileri için sıkıntılı bir tablo yaratabilir.
Kritik Mineral Darboğazı
Tungsten, mühimmatlarda kullanılan kritik minerallerden yalnızca biri. Tomahawk seyir füzesinin rehberlik sistemi, elektronik ve savaş başlığı sistemlerinde 18’e kadar kritik metal içerdiği düşünülüyor. Critical Minerals Hub kurucusu Amanda van Dyke, “Füze matematiği mineral matematiğidir.” diyerek mevcut Körfez çatışmasının devasa bir “mineral bataklığına” dönüştüğünü savunuyor.
Savunma sanayiinde tungsten; zırh delici mühimmatlarda, güdümlü füzelerde, jet motoru bileşenlerinde, füze güdüm sistemlerinde, roket nozullarında, nükleer silah koruma sistemlerinde, namlu çeliğinde ve zırhlı araçlarda kullanılıyor. Yüksek erime noktası, altına yakın yoğunluğu ve olağanüstü sertliğiyle başka hiçbir metalin ikame edemeyeceği bu özellikleri onu savunma sanayiinin vazgeçilmezi kılıyor. NATO, tungsteni savunma açısından kritik 12 hammaddeden biri olarak sınıflandırıyor. ABD ise ihtiyacının yüzde 95’inden fazlasını ithal ediyor.
Söz konusu minerallerin büyük bölümü şu anda Çin’de üretiliyor. İran savaşı, Batı’nın daha fazla mineral özerkliğine yönelik çabasını güçlendirecek. Ancak madenden işlemeye, üründen tedarike uzanan çoklu yeni tedarik zincirlerinin kurulması zaman alıyor; bu da Batı’nın sahip olmayabileceği bir lüks anlamına geliyor.
