Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ), bünyesindeki kurumsal yayınlardan GÖKVATAN dergisinin 143. sayısında, Millî Muharip Uçak KAAN’ın montaj hattında devreye alınan Otomatik Konumlandırma ve Hizalama Fikstürü (APAJ) sistemine dair detayları paylaştı. Yeni sistem, üretim süreçlerinde dijitalleşme ve hassasiyet açısından kritik bir adım olarak öne çıkıyor.
Stratejik bir teknoloji olarak kabul gören Otomatik Konumlandırma ve Hizalama Fikstürü (Automated Positioning and Alignment Jig/APAJ), Millî Muharip Uçak KAAN projesi kapsamında, montaj hattında devreye alındı. APAJ sistemi, entegrasyon süreçlerinde şirketimize kritik avantajlar sağlıyor.
Günümüzün 5’inci nesil hava araçları düşük radar kesit alanı, geometrik hassasiyet, hibrit malzeme entegrasyonu ve yüksek aerodinamik beklentiler nedeniyle karmaşık yapısal tasarım detayları ile zorlayıcı üretim süreçlerine sahip. Bu seviyedeki geometrik entegrasyon ve doğruluk gereksinimleri, klasik sabit fikstür sistemlerinin sınırlarını zorlarken, üretim süreçlerinde esneklik, hassasiyet ve dijital doğrulama kabiliyetlerini bir arada sunan 5’inci nesil montaj hattı çözümleri oluşturmayı yeni nesil alt bileşenler ve çözümlerle zorunlu kılıyor. Bu gereksinimlere yanıt olarak, Millî Muharip Uçak KAAN operasyon hattında sistem entegre komponent bileşenlerinin otomatik pozisyonlanması ve hizalanması için Otomatik Konumlandırma ve Hizalama Fikstürü (Automated Positioning and Alignment Jig/APAJ) konumlandırıldı. APAJ, Türk havacılık projelerinin montaj hattında devreye alınan ilk otomasyon sistemi olarak adını yazdırmış durumda.
APAJ Nedir?
APAJ, yapısal ve sistem parçalarının entegrasyonundan oluşan ana komponentlerin montaj öncesi ve montaj esnasında otomatik konumlandırma ve hizalama işlemlerini dijital kontrol bir altyapı üzerinden gerçekleştiren akıllı bir fikstür sistemi olarak ifade ediliyor. Sistem çok eksenli servo kontrollü eyleyiciler, lazer tabanlı izleme sensörleri, gerçek zamanlı kapalı çevrim kontrol algoritması ve ölçüm geri bildirimleri sayesinde komponent geometrilerini CAD model ile karşılaştırarak otomatik düzeltme ve pozisyonlama yapabiliyor. Konumlandırma doğruluğu ±0,1 milimetre altı tekrarlanabilirlik hassasiyetine ulaşabilen sistem, performans karekök ortalama (Root Mean Square/RMS) konum hatası parametresi ile tanımlanıyor. Her eksende ölçülen konum farklılıklarının istatistiksel ortalaması olarak tanımlanan RMS, sistemin toplam hizalama kararlılığını gösteriyor. Mikron bandında çalışan bu sistem ile yüzey bütünlüğü ve montaj hassasiyeti güvence altına alınıyor.
APAJ Sisteminin Süreçlere Sağladığı Katkılar
Geliştirme aşamasında, APAJ sisteminin sunduğu yeniden ayarlanabilen yapı sayesinde prototip üretimindeki değişen tasarım revizyonlarına hızlı biçimde adapte olunabiliyor. Her tasarım güncellemesinde yeni fikstür imalatına gerek kalmadan dijital ortamda referans koordinat sistemleri yeniden tanımlanabiliyor. Böylece hem doğrulama süreçleri kısalıyor hem de mühendislik test döngüleri önemli ölçüde azalıyor. Ayrıca sistemin ürettiği konum ve hizalama verileri, dijital ikiz ortamına doğrudan aktarılabiliyor. Bu da tasarım, üretim ve kalite fonksiyonları arasında tam izlenebilirlik sağlıyor.
Seri üretim fazında ise söz konusu teknoloji, entegrasyon sürecine ve montaj hattına tekrarlanabilir kaliteyi ve yüksek operasyonel verimliliği getiriyor. Her bileşenin konumlandırma işlemi otomatik olarak kayıt altına alındığı için süreç içerisinde kalite kontrol adımları dijital hale geliyor ve hatalar kök neden tespiti edilebiliyor. Bu sistem, operatör kontrolünü devre dışı bırakarak üretim çevrim süresinin azalmasında ve montaj varyasyonlarının düşürülmesinde, radar görünürlüğü açısından ise gerekli hassasiyetin ulaşmasında önemli bir rol oynayarak kritik avantaj sunuyor.
APAJ sistemi, dijital dönüşüm kültürünün kurumsal düzeyde yerleşmesi açısından da önemli bir adım olarak kabul ediliyor. Ürün Yaşam Döngüsü Yönetimi (Product Lifecycle Management/PLM), Üretim Yürütme Sistemleri (Manufacturing Execution Systems/MES) ve kalite veri tabanlarıyla entegre çalışabilen bu sistem, dijital ikiz altyapısının sahaya yansımasını sağlayarak tasarımdan üretime uzanan tüm süreçte veri bütünlüğünün oluşmasına olanak tanıyor.
Millî Muharip Uçak KAAN’ın montaj hattında devreye alınan APAJ uygulaması, 5’inci nesil hava aracı montaj operasyonlarında tekrarlanabilir kalite, ölçülebilir doğruluk, esnek üretim kabiliyeti ve yüksek operasyon verimliliği sağlayan stratejik bir teknoloji olarak öne çıkıyor.
