ABD Donanması, dünyanın ilk nükleer tahrikli uçak gemisi USS Enterprise’ın sökümü için NorthStar Maritime Dismantlement Services ile 418,5 milyon dolar değerinde sözleşme imzaladı. Geminin söküm çalışmalarının 2030 yılında tamamlanması hedefleniyor.
ABD Donanması, hizmet dışına çıkarılan dünyanın ilk nükleer tahrikli uçak gemisi USS Enterprise’ın (CVN-65) sökülmesi için önemli bir adım attı. Donanma, Vermont merkezli NorthStar Maritime Dismantlement Services şirketine geminin sökülmesi, geri dönüştürülmesi ve bertaraf edilmesini kapsayan 418,5 milyon dolar değerinde sabit fiyatlı bir sözleşme verdi.
Söküm faaliyetleri Alabama eyaletinin Mobile kentinde gerçekleştirilecek ve projenin Eylül 2030’a kadar tamamlanması planlanıyor. Yeni sözleşme, 2026 yılında mahkeme kararıyla yeniden açılan ihale sürecinin ardından imzalandı. Böylece şirket, daha önce 536,7 milyon dolar bedelle kazandığı ancak iptal edilen ihalenin ardından projeyi bu kez yaklaşık yüzde 22 daha düşük maliyetle yeniden üstlenmiş oldu.
1961 yılında hizmete giren USS Enterprise, ABD Donanması’nın sekiz nükleer reaktörle inşa edilen tek uçak gemisi olarak öne çıkıyor. Söz konusu tasarım, gemiye uzun yıllar boyunca önemli operasyonel kabiliyetler kazandırırken, hizmet ömrünün sonunda söküm sürecini de oldukça karmaşık hale getirdi.
Yaklaşık 51 yıl boyunca görev yapan USS Enterprise; Küba Füze Krizi, Vietnam Savaşı, Saygon’un tahliyesi ile 11 Eylül sonrasında yürütülen Operation Enduring Freedom ve Operation Iraqi Freedom operasyonları dâhil olmak üzere birçok kritik görevde yer aldı. Gemi ayrıca 1964 yılında gerçekleştirilen Operation Sea Orbit kapsamında, yakıt ikmali yapmadan dünya çevresini dolaşarak nükleer tahrik sisteminin sağladığı avantajları gözler önüne serdi.
ABD Donanması, USS Enterprise’ı 2012 yılında hizmetten çıkardı. Gemideki nükleer yakıtın çıkarılması ise 2017 yılında tamamlandı. Ardından gemi, Virginia’daki Newport News Shipbuilding tesisinde yıllarca bekletildi. Bu süreçte Donanma, sekiz reaktörün gemi yapısına entegre olması nedeniyle en güvenli ve maliyet etkin söküm yöntemini belirlemeye çalıştı.
USS Enterprise’ın müze gemisine dönüştürülmesi yönünde çeşitli girişimler bulunsa da ABD Donanması, reaktörlerin yapısal konumu nedeniyle bunun uygulanabilir olmadığı değerlendirmesini yaptı. Amerikan Nükleer Topluluğu ise 2021 yılında gemiyi “Nuclear Historic Landmark” ilan ederek tarihî önemini tescilledi.
NorthStar, projeyi ilk olarak Haziran 2025’te kazanmıştı. Ancak rakip bir firmanın, hükümetin elektronik ihale sistemindeki teknik arıza nedeniyle teklifini zamanında sunamadığını belirterek yaptığı itiraz üzerine ABD Federal Talepler Mahkemesi, Şubat 2026’da ihale sürecinin yeniden yürütülmesine karar verdi.
Yenilenen ihale sonucunda sözleşmeyi yeniden kazanan NorthStar, projeyi sabit fiyat modeli kapsamında yürütecek. Bu model kapsamında ortaya çıkabilecek ilave maliyetlerin yüklenici tarafından karşılanması öngörülüyor.
Söküm işlemleri sırasında gemiden çıkarılan çelik ve diğer tehlikeli olmayan malzemeler geri dönüştürülecek. Düşük seviyeli radyoaktif atıklar ile tehlikeli maddeler ise lisanslı tesislerde güvenli şekilde bertaraf edilecek. Naval News’in aktardığına göre, gemiden elde edilmesi beklenen yaklaşık 35 bin ton çeliğin, inşası devam eden Gerald R. Ford sınıfı USS Enterprise (CVN-80) uçak gemisinin yapımında kullanılması planlanıyor.
ABD Donanması, USS Enterprise’ın söküm sürecini gelecekte hizmetten ayrılacak Nimitz sınıfı uçak gemileri için bir referans proje olarak değerlendiriyor. Donanma, bu süreçten elde edilecek tecrübelerin, önümüzdeki yıllarda emekliye ayrılacak nükleer tahrikli uçak gemilerinin söküm faaliyetlerine yön vermesini hedefliyor.
