ABD Senatosu’nda gerçekleştirilen oturumda F-35 programına ilişkin dikkat çeken açıklamalar yapıldı.
ABD Deniz Piyadeleri, yeni nesil AN/APG-85 radarlarının teslimatındaki gecikme nedeniyle radarı bulunmayan altı adet F-35 savaş uçağını teslim aldı. Gelişme, F-35 programının Block 4 modernizasyon sürecindeki gecikmeleri yeniden gündeme taşıdı.
TWZ’nin haberine göre ABD Senatosu’nda düzenlenen oturumda konuşan F-35 Müşterek Program Ofisi (JPO) Direktörü Korgeneral Michael Masiello, ABD Deniz Piyadeleri’nin radarı takılmamış altı adet F-35 savaş uçağını teslim aldığını doğruladı. Masiello, teslim edilen uçaklarda radar bulunmamasının nedeninin yeni nesil AN/APG-85 radarlarının henüz hazır olmaması olduğunu belirtti.
Oturum sırasında Senatör Mark Kelly, F-35 filosunun görev hazırlık oranlarına değinerek radarı bulunmayan uçakların tam görev kabiliyetine sahip kabul edilip edilemeyeceğini sordu. Masiello ise bu uçakları tam görev kabiliyetine sahip olarak değerlendirmeyeceğini ifade etti. Kelly de radarı bulunmayan bir F-35’in tam görev kabiliyetli olarak değerlendirilemeyeceğini söyledi.
Basında yer alan haberlerde teslim alınan uçakların kısa kalkış ve dikey iniş (STOVL) kabiliyetine sahip F-35B varyantları olduğu öne sürülse de Masiello, oturum sırasında bu bilgiyi doğrulamadı. ABD Deniz Piyadeleri, F-35B’nin ABD’deki tek kullanıcısı olmasının yanı sıra uçak gemilerinden faaliyet gösterebilen F-35C varyantını da kullanıyor.
Konuya ilişkin açıklama yapan ABD Deniz Piyadeleri Sözcüsü, Block 4 modernizasyon programının gelecekteki tehditlere karşı hava üstünlüğünün korunması açısından kritik öneme sahip olduğunu belirtti. Açıklamada, üretim ve geliştirme faaliyetlerinin eş zamanlı yürütülmesinin bilinçli bir tercih olduğu vurgulanarak, yeni üretilen uçakların doğrudan Block 4 kabiliyetlerini alabilecek şekilde üretildiği ifade edildi. Böylece eski standartta uçak üretip daha sonra kapsamlı modernizasyon uygulanmasının önüne geçilmesinin hedeflendiği kaydedildi.
AN/APG-85 teslimatları 2028’e kadar gecikebilir
F-35 JPO daha önce yaptığı açıklamalarda, ABD Hava Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri ve Deniz Piyadeleri için üretilen F-35’lerin AN/APG-85 radarını taşıyabilecek şekilde üretildiğini bildirmişti. İlk etapta Lot 17 üretim serisiyle birlikte hizmete girmesi planlanan radarların ise resmi bütçe belgelerine göre Nisan 2028’den önce teslim edilmesi beklenmiyor.
Program Ofisi, APG-85 üretim kapasitesinin artırılmasına yönelik çalışmaların sürdüğünü belirtirken, radarın teknik özellikleri ve hizmete giriş takvimine ilişkin ayrıntıların program güvenliği gerekçesiyle gizli tutulduğunu açıkladı.
Şubat ayında ABD Hava Kuvvetleri, radarı bulunmayan herhangi bir F-35A teslim almadığını açıklamıştı. ABD Deniz Kuvvetleri veya Hava Kuvvetleri’nin radarsız F-35 kabul ettiğine ilişkin ise herhangi bir resmi doğrulama bulunmuyor. Mevcut planlamaya göre yabancı F-35 kullanıcılarının kısa vadede bu durumdan etkilenmesi beklenmiyor.
Block 4 modernizasyonunda güç ve soğutma sorunu
Senato oturumunda Block 4 modernizasyonunun ihtiyaç duyduğu güç ve soğutma kapasitesi de gündeme geldi.
Masiello, mevcut F-35 altyapısının yaklaşık 32 kilovat soğutma kapasitesine sahip olduğunu, gelecekteki ihtiyaçların ise 62 ila 80 kilovat seviyesine ulaşacağını söyledi. Bu ihtiyacın karşılanması amacıyla geliştirilen Power and Thermal Management System (PTMS) yükseltmesinin ilerleyen yıllarda hizmete alınmasının planlandığını ifade etti.
Bununla birlikte Masiello, APG-85 radarının entegrasyonu için PTMS yükseltmesinin zorunlu olmadığını ancak mevcut yapılandırmada ilave kapasite payı bulunmadığını da kabul etti. Konunun operasyonel etkilerine ilişkin ayrıntıların ise açık oturumda paylaşılmadığını belirtti.
Block 4 programındaki gecikmeler sürüyor
ABD Sayıştayı’nın (GAO) Eylül 2025 tarihli raporuna göre Block 4 modernizasyon paketinin ilk bölümünün teslimatı dahi planlanan takvimin yaklaşık beş yıl gerisinde bulunuyor. Program kapsamında yeni elektronik harp sistemi, gelişmiş sensörler ve birçok yeni kabiliyetin ilerleyen yıllarda hizmete alınması hedefleniyor.
Öte yandan F-35 programı; düşük görev hazırlık oranları, yedek parça eksiklikleri ve artan işletme maliyetleri gibi sorunlarla da karşı karşıya. Masiello, mevcut sıkıntının temel nedenlerinden birinin yeterli yedek parça stokunun oluşturulamaması olduğunu belirterek, bu eksikliğin giderilmesi için 2027 bütçesinde ek kaynak talep edildiğini ifade etti.
Yeni nesil AN/APG-85 radarlarının teslimatındaki gecikme nedeniyle ABD Deniz Piyadeleri’nin radarsız F-35 teslim almaya başlaması, Block 4 modernizasyon programındaki takvim ve tedarik sorunlarının etkilerinin artık operasyonel seviyede hissedilmeye başlandığını ortaya koyuyor.
Yaşanan gelişmeler, yeni AN/APG-85 radarlarının gecikmesi nedeniyle F-35 programında radarı bulunmayan savaş uçaklarının teslim edilmeye başlandığını ve bu durumun birkaç yıl daha devam edebileceğine işaret ediyor.
