Çin’in nadir toprak elementlerine ilişkin ihracat kısıtlamaları, Avrupa’da savunma sanayisi ve stratejik tedarik zincirleri açısından ciddi endişelere yol açtı. 1 Aralık’ta yürürlüğe girecek düzenlemelere göre, yabancı ordularla bağlantısı olan şirketlerin ihracat lisansları sıkı denetime tabi tutulacak. Ayrıca, nadir toprak elementlerinin askeri amaçlarla kullanılmasına yönelik başvurular otomatik olarak reddedilecek. Bu adım, Çin’in savunma sektörlerine yönelik dolaylı ihracatı sınırlama girişimi olarak değerlendiriliyor.
Avrupa Havacılık, Güvenlik ve Savunma Sanayi Derneği (ASD), aralarında Airbus, BAE Systems, Saab, Thales ve Rheinmetall’in de bulunduğu dört binden fazla şirketi temsil ediyor. ASD sözcüsü Adrian Schmitz, yeni önlemleri yakından izlediklerini ve etkilerini değerlendirdiklerini belirtti. Uzmanlar, bu kısıtlamaların Avrupa savunma sanayisinde üretim gecikmelerine ve tedarik sorunlarına neden olabileceğini ifade ediyor.
Brüksel Güvenlik, Diplomasi ve Strateji Merkezi profesörü Daniel Fiott, Çin’in hamlesinin mühimmat ve ileri teknoloji sistemlerinin üretimini aksatabileceğini söyledi. Fiott, Avrupa’nın yeniden silahlanma sürecinde böyle bir gelişmenin “en kritik dönemde geldiğini” vurguladı.
Avrupa, savunma kapasitesini artırmak amacıyla bu yaz NATO toplantısında gayri safi yurt içi hasılanın yüzde 5’ine kadar savunma harcaması yapmayı taahhüt etmişti. Aynı zamanda “drone duvarı” ve “Doğu Kanadı” girişimleri gibi projelerle savunma özerkliğini güçlendirmeyi hedefliyor. Ancak Çin’in ihracat kontrolleri, bu planlara ek baskı oluşturdu.
AB Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü’nden Joris Teer, Pekin’in adımlarının Avrupa’nın yeniden silahlanma çabalarını zayıflatabileceğini ve radar, kuantum bilişim gibi teknolojilerde ilerlemeyi yavaşlatabileceğini belirtti. Büyük üreticiler, stratejik depolama ve çeşitli tedarik kaynaklarıyla olası riskleri azaltmaya çalışıyor. Rheinmetall, güvenli tedarik zincirlerine sahip olduklarını açıklarken, küçük savunma firmaları artan maliyetler ve üretim gecikmelerine rağmen sürecin yönetilebilir olduğunu ifade etti.
Avrupa Birliği, Kritik Hammaddeler Yasası ile yerli üretimi destekleyerek ithalat bağımlılığını azaltmayı amaçlıyor. Bu kapsamda, 2030’a kadar ihtiyaçların yüzde 10’unun yerli çıkarım, yüzde 40’ının işleme ve yüzde 25’inin geri dönüşüm yoluyla karşılanması hedefleniyor. Ayrıca, tek bir ülkeye olan bağımlılığın yüzde 65’i geçmemesi planlanıyor.
Ancak uzmanlar, bu hedeflerin kısa vadede hayata geçirilemeyeceği görüşünde. Fiott, Avrupa’nın Çin’e bağımlılığı azaltmak için yerel rafineri ve geri dönüşüm yatırımlarına öncelik vermesi gerektiğini belirtti. Bununla birlikte, bu sürecin çevresel maliyetleri de beraberinde getirebileceği ifade ediliyor.
Yeni kısıtlamalar, ABD ve Çin arasındaki ticaret geriliminin arttığı bir dönemde gündeme geldi. ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in, APEC zirvesinde konuyu görüşmesi bekleniyor. Avrupa Komisyonu’nun Ticaretten Sorumlu Üyesi Maros Sefcovic, Çin’in önlemlerini “haksız” olarak nitelendirdi ve bu durumun Avrupalı şirketlerin faaliyetlerini olumsuz etkilediğini söyledi.
Çin Ticaret Bakanlığı ise küresel tedarik zincirlerinin güvenliği için tüm taraflarla iş birliği yapmaya hazır olduklarını açıkladı. Buna karşın, Çin’deki Avrupa Ticaret Odası, kısıtlamaların ticari gerilimleri derinleştirebileceği uyarısında bulunarak, Pekin’e diyalog kanallarını açık tutma çağrısı yaptı.
