The Wall Street Journal (WSJ), geçtiğimiz ay Ukrayna’nın talebi üzerine Norveç’e bağlı Svalbard Takımadaları’nda el konulan Rus araştırma gemisi Professor Molchanov’a yönelik operasyonun ayrıntılarını ve sürecin Moskova ile Oslo arasında yol açtığı gerilimi ele aldı.
Norveç makamlarının, Ukrayna’nın tazminat talebi kapsamında Rus araştırma gemisi Professor Molchanov’a Svalbard Takımadaları’nda el koyması, Moskova ile Oslo arasında gerilime neden oldu. Rusya’nın 2014’te Kırım’daki enerji varlıklarına el koyması nedeniyle başlatılan hukuki süreç, 12 yılın ardından Arktik bölgesine uzandı.
ABD merkezli The Wall Street Journal (WSJ) gazetesinin haberine göre, Norveç makamları, Ukrayna’nın devlet enerji şirketi Naftogaz’ın yürüttüğü uluslararası hukuki girişimler kapsamında Rusya’ya ait Professor Molchanov araştırma gemisine eylül ayında el koydu.
Rus Coğrafya Derneği tarafından kiralanan gemi, Rusya’nın Svalbard Takımadaları’ndaki tarihsel varlığını araştırmak amacıyla 28 Ağustos’ta Murmansk Limanı’ndan hareket etti.
Geminin 1 Eylül’de Rus yerleşimi Barentsburg’a ulaşmasının ardından Norveç güvenlik güçleri sınır kontrolü gerçekleştirdi. Ertesi gün ise mahkeme kararı doğrultusunda gemiye el konulması için operasyon düzenlendi.
Kırım’daki enerji varlıkları nedeniyle 5 milyar dolarlık tazminat kararı
Geminin haczedilmesine uzanan hukuki sürecin, Rusya’nın 2014’te Kırım’ı ilhak etmesinin ardından başladığı belirtildi.
Ukrayna’nın devlet enerji şirketi Naftogaz, Kırım’daki enerji varlıklarına el konulması nedeniyle Rusya’ya karşı uluslararası tahkim süreci başlattı.
Lahey’deki uluslararası tahkim mahkemesi, Nisan 2023’te söz konusu varlıklara hukuka aykırı biçimde el konulduğuna hükmederek 4,2 milyar dolar tazminat ödenmesine karar verdi. Faizlerle birlikte tazminat tutarı 5 milyar doların üzerine çıktı.
Rusya’nın ödemeyi reddetmesi üzerine Naftogaz, ABD merkezli Covington & Burling hukuk bürosu ve farklı ülkelerdeki hukuk ekipleri aracılığıyla Rus varlıklarının tespit edilmesi ve haczedilmesi için girişimlerini genişletti.
Bu kapsamda Finlandiya ve Avusturya’da toplam 500 milyon dolar değerinde Rus mülküne el konulması sağlandı.
Rus gemisi Arktik’te tespit edildi
Habere göre, Naftogaz’ın hukuki sürecinde görev alan Norveç merkezli Wikborg Rein hukuk bürosunun avukatlarından Olga Ivaniv, Professor Molchanov’un Svalbard’a düzenli seferler gerçekleştirdiğini tespit etti.
Geminin ağustos ayı sonunda Barentsburg’a yapacağı seferin belirlenmesi üzerine hukuk ekibi, geminin devlet dokunulmazlığı kapsamında korunmadığı değerlendirmesinde bulundu.
Bunun ardından Norveç mahkemesine acil haciz başvurusu yapıldı.
Svalbard Valisi Lars Fause, operasyon öncesinde bilgilendirildiğini ve gelişmenin kendisi açısından beklenmedik olduğunu belirtti.
Rus yetkililerden Norveç’e tepki
WSJ’nin ulaştığı el koyma tutanağına göre, Norveç güvenlik güçlerinin 2 Eylül’de gemiye gelmesinin ardından Rus kaptan Sergei Khokhlov ve Rus devlet madencilik şirketi Arktikugol temsilcileri geminin belgelerini teslim etmeyi reddetti.
Arktikugol yöneticisi Ildar Neverov’un da Norveçli yetkililerle telefon görüşmesi gerçekleştirerek kararın geri çekilmesini istediği ve gemiye el konulmasının ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunduğu öne sürüldü.
Ancak Svalbard Valisi Fause, operasyon sırasında herhangi bir sorun yaşandığı yönündeki anlatımı reddetti.
Rusya Dışişleri Bakanlığı, Norveç’i Rusya’nın Arktik takımadalarındaki varlığını sınırlandırmaya çalışmakla suçladı.
Murmansk Valisi ise Norveç’e yönelik açıklamasında, “Rus ayısını uyandırmayın.” ifadesini kullandı.
Norveç, yeni düzenlemeyle gemilere el konulmasını sınırlandırdı
Olayın ardından Norveç hükümetinin, Svalbard’a malzeme taşıyan gemilerin haczedilmesini engelleyen yeni düzenlemeler yürürlüğe koyduğu belirtildi.
Oslo Üniversitesi Anayasa Hukuku Profesörü Benedikte Moltumyr Høgberg, söz konusu düzenlemenin Norveç’in Rus varlıklarına ilişkin hukuki anlaşmazlıkların Svalbard’daki gerilimi artırmasını önlemeye çalıştığına işaret ettiğini değerlendirdi.
Høgberg, Norveç’in Rusya’nın Barentsburg’daki varlığını sürdürmesini imkansız hale getirmek istemediğini ifade etti.
Öte yandan gemiye el konulmasının ardından Barentsburg’da kalan 69 yolcu ve mürettebat, Norveç makamlarının sağladığı gemiyle Longyearbyen’e taşındı. Buradan Norveç ana karasına ulaştırılan Rus vatandaşları, kara sınırından ülkelerine döndü.
Rus gemisi Barentsburg Limanı’nda bekletiliyor
Rusya’nın Lahey’deki hukuki sürece yönelik itirazları devam ederken 43 yaşındaki Professor Molchanov araştırma gemisinin Barentsburg Limanı’nda bekletildiği bildirildi.
Geminin olası satışından elde edilecek gelirin 5 milyar doları aşan tazminatın yalnızca küçük bir bölümünü karşılayabileceği değerlendiriliyor.
Naftogaz Üst Yöneticisi Serhiy Fedorenko ise gemiye el konulmasının mali değerinden çok Rusya’nın yurt dışındaki varlıklarına ulaşılabileceğini göstermesi bakımından önemli olduğunu belirtti.
Fedorenko, mahkeme tarafından hükmedilen tazminatın tamamı ödeninceye kadar dünya genelindeki Rus varlıklarına yönelik hukuki girişimlerini sürdüreceklerini kaydetti.
Kaynak: The Wall Street Journal (WSJ)
